The Phoenix Islands
About the Phoenix Islands

Rongongon PIPA

Kiribati bon te aba ae moan te bubura bwa e mena inanon te aono ae buburana 3,500,000 te square kilometres. E mena Kiribati i nukan marawan te Betebeke ao e toka teutana i etan ao i aan te ekuetoa i marenan Aotiteria n iteran te Aonnaba mai maiaki i nano ao Hawaii man iteran te Aonnaba mai meang i eta. Bon teniua mwakoron aban Kiribati bwa te aono ni Kiribati, te aono n Rawaki ao te aono n Raina. Bon 33 aba inanon 3 aono aikai ma bobotan katuia ae 811 te square kilometres. Te katu n aba aei, e kee iaan 1% ni kabotauaki ma buburan marawan Kiribati ae raka iaon 99%. Ibukin anne ae kinaki iai Kiribati bwa ‘Aban Marawa’.

PIPA e toka 5⁰ i maeaon te ekuetoa. PIPA bon te moan Okai n te aonnaba ae koro buburana ao nang n nano marawana. E kinaki bwa te Oo-n aroka inanon marawa irouia i-abatera. Ni katuna ae 408,250 te square kilometre ke 11% man katun buburan marawan Kiribati ni kabuta, ao PIPA e kinaki bwa te kabanea n tamaroa n Okai n te aonnaba. Raroan PIPA man aba aika iai aomata iai e a buoka aron tararuana ma aki kumekumeana ao ikanne are e terenako iai okoron tamaroan PIPA ma okai nako n te aonnaba aei.

Inanon te mronmron ae PIPA ao iai aba aika 8 mwaitia aika riki man te ane. E aranaki te aono aei bwa Rawaki ao abana aikai bon Rawaki, Enderbury, Nikumaroro, McKean, Manra, Birnie, Kanton ao Orona. A reke naba ni mwaken PIPA uoua taian kaora aika 3 nakon 4 te mita rietaia iaan taari n tain te ora. Taraan rakain PIPA bon ti tebo teia ae ngkai ma are n 1,000 te nga te ririki n nako ao e riki aei ngkai bon moan te karako ana mwakuri ana urubwai te aomata iaona, akean taian maange ma kemikoro ake a urubwai, ao ai man karakon te akawa ae aki tiatianaki.

Aron tein marawan te Aono aei, are riki bwa mwengaia ikana ma marina, e bon koro nanona bwa e nakon 4,000 te mita nakon te nano 6,147 te mita. Iai naba te katautau bwa e raka iaon 30 mwaitin te maunga i aan tare n te Aono aei ma iai 9 maunga mai buakoia aika a tia n reke araia. Angin kabin marawan te Aono aei e bon tuai man roroko te aba iai ke ni kamatebwaiaki ngaia are kamanoan te Aono aei bon kamanoan naba ika aika a tuai man nonoraki irouia taan rabakau ake a bae ni maiu i kabin marawana.

N te Aono ae PIPA ao bon ti teuana te aba ae iai kaina bwa Kanton. Kain Kanton bon ti uangaun tabun bwa ana taan mwakuri te Tautaeka ni Kiribati ma aia utu. Nikiran abana ake itiua bon akea kaaia ma a kaainaki irouia mannikiba aika nga ma nga. Iai mai buakoia mannikiba aikai aika iaon kawaia ngkai ni bua man te aonnaba aei. Iaon naba aba aikai ao a mwaiti kurikuri iai maan n aroia aaii, mwakauro, ma mwanai. A rawata naba iai aroka ake a bongana ibukin bwaai-n-aoraki. Iai tabeua mai buakoia kaai aikai aika iaon naba kawaia ni bua man te aonnaba aei.